شتکوین؛ روی پرریسک کریپتو
بازار ارزهای دیجیتال شامل هزاران دارایی مختلف است، اما همه کوینها با هدف مشخص، فناوری قدرتمند یا یک مدل اقتصادی پایدار ایجاد نشدهاند. یکی از اصطلاحاتی که در میان فعالان بازار کریپتو برای توصیف پروژههای ضعیف یا مشکوک استفاده میشود، «شتکوین» (Shitcoin) است.
شتکوین یک اصطلاح غیررسمی و تا حدی تند محسوب میشود و معمولاً برای ارز دیجیتالی به کار میرود که کاربرد مشخصی ندارد، از نظر فنی یا اقتصادی ضعیف است یا قیمت آن بیشتر بر پایه هیجان و سفتهبازی حرکت میکند.
شتکوین یعنی چه؟
شتکوین یک دستهبندی رسمی و فنی در دنیای ارزهای دیجیتال نیست؛ بلکه یک اصطلاح عامیانه است که معاملهگران و سرمایهگذاران از آن استفاده میکنند.
این عنوان ممکن است برای کوینی به کار برود که کاربرد مشخصی ندارد، تیم توسعهدهنده آن ناشناخته یا کمتجربه است، پذیرش بسیار محدودی دارد یا قیمت آن عمدتاً تحت تأثیر تبلیغات و هیجان بازار قرار گرفته است.
البته استفاده از واژه شتکوین به این معنا نیست که پروژه حتماً کلاهبرداری است. ممکن است یک پروژه صرفاً به دلیل مشکلات فنی، نبود کاربران، شکست در اجرای برنامهها یا کنار کشیدن توسعهدهندگان با شکست مواجه شود.
چرا شتکوینها ساخته میشوند؟
ساخت یک توکن جدید در برخی شبکههای بلاکچینی نسبتاً ساده است و ابزارهای مختلفی برای ایجاد توکن در اختیار توسعهدهندگان قرار دارد.
برخی پروژهها برای آزمایش فناوری یا ایجاد یک جامعه اینترنتی ساخته میشوند. بعضی دیگر نیز بر پایه میمها، ترندهای اینترنتی یا موجهای کوتاهمدت بازار شکل میگیرند.
مشکل زمانی ایجاد میشود که یک پروژه ضعیف بهعنوان یک فرصت سرمایهگذاری فوقالعاده معرفی شود، در حالی که شواهد کافی برای اثبات ادعاهای آن وجود نداشته باشد.
کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا نیز درباره برخی انواع کلاهبرداریهای مرتبط با ارزهای دیجیتال، از جمله عرضههای جعلی، تبلیغات گمراهکننده، نظرات ساختگی و وعده سودهای غیرعادی هشدار داده است.
نقش هیجان و شبکههای اجتماعی
شبکههای اجتماعی میتوانند توجه بسیار زیادی را به یک توکن جدید جلب کنند. چند پست وایرال، تبلیغ افراد مشهور یا فعالیت گسترده یک جامعه آنلاین ممکن است این تصور را ایجاد کند که قیمت یک کوین حتماً افزایش خواهد یافت.
این شرایط میتواند باعث ایجاد FOMO یا همان «ترس از جا ماندن» شود. در چنین شرایطی، برخی افراد صرفاً به دلیل مشاهده سود دیگران وارد بازار میشوند، بدون اینکه درباره فناوری یا هدف پروژه اطلاعات کافی داشته باشند.
اما افزایش سریع قیمت بهتنهایی نشان نمیدهد که یک ارز دیجیتال از پشتوانه و بنیاد قدرتمندی برخوردار است.
نشانههای رایج یک پروژه پرریسک
هنگام بررسی یک ارز دیجیتال ناشناخته، وجود برخی ویژگیها میتواند نیاز به دقت بیشتری را نشان دهد:
- نداشتن توضیح مشخص درباره هدف پروژه
- نبود فناوری قابل استفاده یا محصول واقعی
- ناشناس بودن یا مستند نبودن تیم توسعه
- وابستگی شدید به تبلیغات شبکههای اجتماعی
- وعده سود تضمینی یا غیرعادی
- تمرکز مقدار زیادی از توکنها در دست تعداد محدودی از افراد
- شفاف نبودن عرضه و نحوه توزیع توکنها
- اطلاعات محدود درباره عملکرد پروژه
- تمرکز تبلیغات بر قیمت به جای کاربرد واقعی
البته هیچکدام از این موارد بهتنهایی ثابت نمیکند که یک پروژه کلاهبرداری است؛ اما میتواند هشداری برای انجام تحقیقات بیشتر باشد.
چرا شتکوینها میتوانند بسیار پرریسک باشند؟
شتکوینها ممکن است به دلیل وابستگی شدید به هیجان بازار و توجه کوتاهمدت، ریسک بالایی داشته باشند. اگر توجه کاربران از بین برود، ممکن است خریداران بسیار کمی برای آن توکن باقی بمانند.
در چنین شرایطی، کاهش شدید ارزش دارایی امکانپذیر است. علاوه بر این، پروژههای کریپتویی ممکن است با مشکلات فنی، هک، کمبود نقدشوندگی، تغییرات قانونی یا حتی رها شدن کامل پروژه مواجه شوند.
کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا نیز تأکید کرده است که سرمایهگذاریهای مرتبط با ارزهای دیجیتال میتوانند بسیار پرنوسان و پرریسک باشند و خطراتی مانند نقدشوندگی پایین، کلاهبرداری، مشکلات فنی و حتی از بین رفتن امکان معامله یک دارایی را به همراه داشته باشند.
تفاوت شتکوین با یک ارز دیجیتال معتبر
تفاوت میان یک شتکوین و یک ارز دیجیتال بالقوه مفید را نمیتوان تنها بر اساس افزایش یا کاهش قیمت مشخص کرد.
برای ارزیابی بهتر یک پروژه باید مواردی مانند فناوری، هدف پروژه، فعالیت تیم توسعه، میزان شفافیت، جامعه کاربران، اقتصاد توکن و میزان استفاده واقعی از آن بررسی شود.
ممکن است یک ارز دیجیتال معتبر با کاهش شدید قیمت مواجه شود، اما همچنان فناوری و کاربرد مشخصی داشته باشد. از طرف دیگر، یک توکن ممکن است بهشدت محبوب شود و قیمت آن افزایش پیدا کند، اما در پشت این رشد، کاربرد قابل توجهی وجود نداشته باشد.
بنابراین، قیمت بهتنهایی معیار مناسبی برای تشخیص کیفیت یک پروژه کریپتویی نیست.
چگونه یک پروژه پرریسک را تشخیص دهیم؟
پیش از تصمیمگیری درباره هر ارز دیجیتال، تحقیق اهمیت زیادی دارد. باید مشخص شود پروژه دقیقاً چه کاری انجام میدهد، چه افرادی مسئول توسعه آن هستند، توکنها چگونه توزیع شدهاند و آیا ادعاهای مطرحشده درباره پروژه قابل بررسی و تأیید هستند یا خیر.
همچنین باید نسبت به جملاتی مانند «سود تضمینی» یا «بدون ریسک» بسیار محتاط بود. Investor.gov وعده سود بالا با ریسک کم یا بدون ریسک را یکی از نشانههای مهم هشدار در طرحهای سرمایهگذاری مرتبط با کریپتو معرفی میکند.
جمعبندی
شتکوین یک اصطلاح غیررسمی برای توصیف ارز دیجیتالی است که از نظر برخی افراد دارای بنیاد ضعیف، کاربرد محدود، سفتهبازی شدید یا احتمال بالای شکست است.
بازار ارزهای دیجیتال هم شامل فناوریهای نوآورانه و کاربردی است و هم پروژههای بسیار سفتهبازانه؛ بنابراین تشخیص تفاوت میان آنها نیازمند تحقیق و بررسی است و نمیتوان صرفاً از ترندهای شبکههای اجتماعی پیروی کرد.
مهمترین نکته برای افرادی که در حال یادگیری درباره ارزهای دیجیتال هستند این است: محبوبیت یک پروژه به معنی کیفیت آن نیست و افزایش قیمت نیز بهتنهایی نشاندهنده قدرت یک پروژه نیست.