فشار اقتصادی بر ایران بیشتر میشود
مقامهای ایرانی در حالی تلاش میکنند تصویری از مقاومت و ثبات در برابر ماهها درگیری با آمریکا ارائه دهند که در داخل کشور نگرانیها درباره پیامدهای اقتصادی فشارهای احتمالی جدید واشنگتن افزایش یافته است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از احتمال اقدامات اقتصادی سختتر علیه تهران سخن گفته و اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز اعلام کرده است که ممکن است اقدامات جدیدی علیه ایران در آینده نزدیک اجرا شود. با این حال، جزئیات دقیق این اقدامات هنوز مشخص نشده است.
اقتصاد ایران پیش از آغاز جنگ نیز با مشکلاتی مانند تورم بالا، کاهش ارزش پول ملی، تحریمها، کمبود انرژی و ضعفهای ساختاری مواجه بود. جنگ این مشکلات را شدیدتر کرده و آسیب به زیرساختها، اختلال در تجارت و افزایش هزینههای بازسازی را به همراه داشته است.
مشکلات اقتصادی میتواند نارضایتی عمومی را افزایش دهد
بر اساس اظهارات مقامها و افراد نزدیک به فضای سیاسی ایران که با رویترز صحبت کردهاند، تشدید مشکلات معیشتی میتواند در صورت ایجاد موج جدیدی از اعتراضات، به یکی از چالشهای مهم حکومت تبدیل شود.
ایران جنگ را در شرایطی آغاز کرد که اقتصاد آن از قبل با آسیبپذیریهای جدی روبهرو بود. خسارت واردشده به کارخانهها، نیروگاهها، شبکههای حملونقل و دیگر زیرساختهای مهم، فشار بیشتری بر فعالیتهای اقتصادی وارد کرده است.
تأثیر این شرایط برای بسیاری از کارکنان نیز ملموس شده است. پروژههای ساختمانی به تعویق افتاده یا لغو شدهاند و افزایش هزینهها ادامه فعالیت بسیاری از کسبوکارها را دشوارتر کرده است.
کسبوکارها و کارگران زیر فشار هستند
کسبوکارهای کوچک نیز از اختلال در تجارت خارجی آسیب دیدهاند. برخی شرکتهایی که به ارتباطات تجاری با کشورهای حاشیه خلیج فارس وابسته بودند، مجبور شدهاند فعالیت خود را کاهش دهند یا تعطیل کنند.
برای کارکنان این مجموعهها نیز پیدا کردن شغل جدید دشوارتر شده است. همزمان، کاهش ارزش دستمزدها باعث شده بسیاری از خانوادهها برای تأمین هزینههای زندگی بیشتر به پساندازهای خود متکی باشند.
این شرایط نشان میدهد پیامدهای اقتصادی جنگ تنها به بودجه دولت محدود نمیشود و زندگی روزمره مردم را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
تورم فشار زیادی بر خانوادهها وارد کرده است
آمارهای رسمی ایران از افزایش شدید سطح قیمتها حکایت دارد. نرخ تورم سالانه در ماه ژوئیه به ۶۶ درصد رسیده و قیمت کالاهای مصرفی نیز نسبت به سال گذشته حدود ۸۸ درصد افزایش داشته است. قیمت مواد غذایی رشد بیشتری را تجربه کرده است.
در نتیجه، بسیاری از خانوادهها مجبور شدهاند الگوی خرید خود را تغییر دهند. برخی از آنها مصرف گوشت و سایر مواد غذایی اساسی را کاهش داده و به دنبال گزینههای ارزانتر هستند.
هزینه مسکن نیز به یکی دیگر از مشکلات جدی تبدیل شده است. افزایش اجارهبها در کنار کاهش ارزش ریال، قدرت خرید واقعی حقوق و درآمد خانوارها را کاهش داده است.
کاهش قدرت خرید، آینده را نامطمئنتر کرده است
اگرچه حداقل دستمزد در ایران امسال افزایش قابل توجهی داشته، کاهش ارزش ریال باعث شده بخش مهمی از اثر این افزایش از بین برود.
حتی برخی متخصصان و افراد دارای درآمد بالاتر نیز برای حفظ شرایط اقتصادی گذشته خود با مشکل مواجه شدهاند. تعدادی به مشاغل جانبی، از جمله آموزش آنلاین، روی آوردهاند و برخی نیز برای کاهش هزینهها از شهرهای گرانتر به مناطق ارزانتر مهاجرت کردهاند.
در چنین شرایطی، برنامهریزی برای آینده برای بسیاری از مردم دشوارتر شده است.
جنگ تجارت و تأمین سوخت را مختل کرده است
ایران برای انتقال کالاهای ضروری به استفاده از مسیرهای جایگزین، از جمله مسیرهای زمینی و دریای خزر، روی آورده است. با این حال، این مسیرها نیز با مشکلات مختلفی مواجه شدهاند.
آسیب به پلها و زیرساختهای حملونقل موجب افزایش زمان و هزینه جابهجایی کالا شده است. مقامهای ایرانی همچنین از کاهش درآمدهای نفتی و افت درآمدهای مالیاتی ناشی از آسیبدیدن یا ضعیفشدن فعالیت شرکتها خبر دادهاند.
تأمین سوخت نیز با فشار بیشتری مواجه شده است. یکی از نمایندگان مجلس ایران اعلام کرده تولید روزانه بنزین به ظرفیت نهایی خود نزدیک شده، در حالی که میزان مصرف داخلی همچنان بیشتر از تولید است.
نگرانی از بازگشت اعتراضات
برای رهبران ایران، مشکل تنها افزایش قیمتها و کاهش درآمد خانوارها نیست. ترکیب فشارهای اقتصادی با نارضایتیهای سیاسی میتواند احتمال شکلگیری دوباره اعتراضات گسترده را افزایش دهد.
در ماههای اخیر، مقامهای ایرانی اقدامات سختگیرانهتری علیه برخی روزنامهنگاران، فعالان، وکلا، دانشجویان و دیگر گروهها انجام دادهاند. حامیان این اقدامات آنها را برای حفظ ثبات در شرایط جنگی ضروری میدانند، در حالی که منتقدان معتقدند چنین رویکردی ممکن است فاصله میان حکومت و جامعه ناراضی را بیشتر کند.
اکنون که احتمال اعمال فشارهای اقتصادی تازه از سوی آمریکا همچنان مطرح است، ایران با چالشی پیچیده روبهروست: مدیریت پیامدهای جنگ، کنترل بحران اقتصادی و جلوگیری از افزایش بیشتر فشار معیشتی بر مردم.