مغایرت بانکی چیست و چگونه رفع میشود؟
مغایرت بانکی یعنی موجودی یا تراکنشهای ثبتشده در حسابداری با اطلاعاتی که بانک نشان میدهد، یکسان نباشد. این اختلاف لزوماً به معنی اشتباه حسابدار نیست و ممکن است به دلیل تأخیر در ثبت تراکنش، چک وصولنشده، کارمزد بانکی یا حتی اشتباه در ثبت اطلاعات ایجاد شده باشد.
به زبان ساده، در مغایرتگیری بانکی میخواهیم بفهمیم چرا عدد حسابداری ما با عدد بانک فرق دارد و این اختلاف از کجا آمده است.
مغایرت بانکی چیست؟
فرض کنید در نرمافزار حسابداری شرکت، موجودی حساب بانک ۱۰۰ میلیون تومان ثبت شده است، اما وقتی صورتحساب بانک را بررسی میکنید، موجودی ۹۵ میلیون تومان است.
در این حالت بین اطلاعات حسابداری و اطلاعات بانک یک اختلاف وجود دارد. حسابدار باید بررسی کند که این اختلاف به چه دلیل ایجاد شده است.
به فرآیند مقایسه اطلاعات حسابداری با صورتحساب بانک و پیدا کردن دلیل اختلاف، مغایرتگیری بانکی گفته میشود.
چرا بین حسابداری و بانک مغایرت ایجاد میشود؟
دلایل مختلفی میتواند باعث ایجاد مغایرت شود. بعضی از این اختلافها کاملاً طبیعی هستند و فقط به دلیل تفاوت زمان ثبت تراکنشها به وجود میآیند.
برای مثال، ممکن است شرکت یک چک صادر کرده باشد و آن را در حسابداری ثبت کرده باشد، اما دریافتکننده هنوز چک را به بانک ارائه نکرده باشد. در نتیجه، این مبلغ در دفاتر شرکت ثبت شده ولی هنوز در حساب بانکی دیده نمیشود.
مهمترین دلایل ایجاد مغایرت بانکی
چند مورد از رایجترین دلایل عبارتاند از:
- چکهای وصولنشده: چکی که در حسابداری ثبت شده اما هنوز توسط بانک پرداخت نشده است.
- واریزیهای در راه: مبلغی که شرکت واریز کرده اما هنوز در صورتحساب بانک ثبت نشده است.
- کارمزد بانکی: بانک مبلغی را به عنوان کارمزد برداشت کرده اما این مبلغ هنوز در حسابداری ثبت نشده است.
- سود بانکی: بانک سودی به حساب اضافه کرده اما حسابدار هنوز آن را در دفاتر ثبت نکرده است.
- اشتباه در ثبت مبلغ: ممکن است مبلغ یک تراکنش اشتباه وارد شده باشد.
- ثبت نشدن یک تراکنش: ممکن است یک پرداخت یا دریافت در حسابداری ثبت نشده باشد.
- تفاوت زمانی: یک تراکنش ممکن است در بانک و حسابداری در دو زمان متفاوت ثبت شود.
مغایرت بانکی را چگونه پیدا کنیم؟
برای پیدا کردن مغایرت، ابتدا صورتحساب بانک و گزارش حسابداری مربوط به همان دوره را کنار هم قرار میدهیم.
سپس تراکنشها را یکییکی مقایسه میکنیم؛ یعنی مبلغ، تاریخ و نوع تراکنش بررسی میشود.
هر تراکنشی که در بانک وجود دارد اما در حسابداری ثبت نشده، یا برعکس، باید بررسی شود تا دلیل اختلاف مشخص شود.
بعد از مشخص شدن علت، در صورت نیاز ثبت حسابداری اصلاحی انجام میشود تا اطلاعات مالی با وضعیت واقعی حساب هماهنگ شود.
یک مثال ساده از مغایرت بانکی
فرض کنید در حسابداری شرکت، یک چک ۲۰ میلیون تومانی ثبت شده است.
اما صاحب چک هنوز آن را به بانک نبرده و بانک هنوز این مبلغ را از حساب شرکت کم نکرده است.
در این شرایط:
دفاتر حسابداری: مبلغ ۲۰ میلیون تومان کسر شده است.
صورتحساب بانک: مبلغ هنوز کسر نشده است.
پس بین دو گزارش مغایرت وجود دارد.
البته این مورد الزاماً یک اشتباه نیست؛ چون دلیل اختلاف، تفاوت زمان ثبت و وصول چک است. چنین مواردی از اقلام رایج در صورت مغایرت بانکی محسوب میشوند.
صورت مغایرت بانکی چیست؟
صورت مغایرت بانکی گزارشی است که برای مشخص کردن اختلاف بین دفاتر حسابداری و صورتحساب بانک تهیه میشود.
در این گزارش مشخص میشود چه تراکنشهایی با یکدیگر مطابقت دارند و کدام موارد نیاز به بررسی یا اصلاح دارند.
هدف نهایی این است که علت اختلافها مشخص شود و مانده حساب پس از انجام تعدیلات لازم، به شکل درست و قابل اتکا مشخص شود.
آیا هر مغایرت بانکی به معنی اشتباه است؟
خیر.
وجود مغایرت همیشه به معنی اشتباه حسابدار یا بانک نیست. بعضی اختلافها به دلیل تأخیر زمانی بین ثبت تراکنش در شرکت و ثبت آن در بانک ایجاد میشوند.
برای مثال، چک صادر شده ممکن است در حسابداری ثبت شده باشد اما هنوز وصول نشده باشد.
در مقابل، اگر بانک کارمزدی از حساب کم کرده باشد و این مبلغ در حسابداری ثبت نشده باشد، حسابدار باید آن را بررسی و در صورت نیاز ثبت کند.
چرا مغایرتگیری بانکی مهم است؟
مغایرتگیری باعث میشود اطلاعات مالی شرکت دقیقتر باشد و اختلافهای احتمالی زودتر شناسایی شوند.
این کار میتواند به پیدا کردن خطاهای ثبت، تراکنشهای ثبتنشده، کارمزدهای بانکی و برخی تراکنشهای غیرمنتظره کمک کند. همچنین باعث میشود موجودی حسابها در گزارشهای مالی با دقت بیشتری بررسی شود.
مغایرت بانکی را هر چند وقت یکبار انجام دهیم؟
دفعات مغایرتگیری به تعداد تراکنشها و شرایط هر کسبوکار بستگی دارد.
برای یک شرکت با تراکنشهای کم، بررسی ماهانه میتواند مورد استفاده قرار گیرد؛ اما کسبوکارهایی که تراکنشهای بانکی زیادی دارند ممکن است به بررسیهای کوتاهتر و منظمتر نیاز داشته باشند.
نکته مهم این است که مغایرتها برای مدت طولانی بدون بررسی باقی نمانند؛ چون با گذشت زمان پیدا کردن دلیل یک اختلاف قدیمی دشوارتر میشود.
تفاوت مغایرت بانکی با اشتباه حسابداری چیست؟
مغایرت بانکی به خودِ اختلاف بین اطلاعات بانک و حسابداری اشاره دارد، اما اشتباه حسابداری یکی از دلایلی است که ممکن است باعث ایجاد این اختلاف شود.
برای مثال، اگر بانک ۵۰ میلیون تومان را برداشت کرده باشد و حسابدار به اشتباه ۵ میلیون تومان ثبت کرده باشد، مغایرت ایجاد شده است.
پس بهتر است ابتدا مغایرت را پیدا کنیم و بعد مشخص کنیم علت آن چیست.
جمعبندی
مغایرت بانکی یعنی بین اطلاعات ثبتشده در حسابداری و اطلاعات موجود در صورتحساب بانک اختلاف وجود داشته باشد.
این اختلاف میتواند به دلیل چکهای وصولنشده، واریزیهای در راه، کارمزد بانک، تأخیر در ثبت تراکنش یا اشتباه در وارد کردن اطلاعات ایجاد شود.
بنابراین، مغایرت بانکی لزوماً به معنی اشتباه نیست؛ بلکه یک علامت برای بررسی بیشتر حسابها است. با مغایرتگیری منظم میتوان دلیل اختلافها را پیدا کرد، موارد لازم را اصلاح کرد و تصویر دقیقتری از وضعیت حساب بانکی داشت.